Vrouw van middelbare leeftijd in gesprek met een zorgprofessional aan tafel tijdens een consult.

Je lichaam verandert, en dat is heel normaal

Je eet niet per se meer dan vroeger, misschien beweeg je evenveel, en toch merk je dat de kilo’s erbij komen. Vooral rond je buik lijkt je lichaam ineens een andere koers te varen. Herkenbaar? Tijdens en na de overgang verandert er veel in je lichaam. Dat kan invloed hebben op je gewicht en ervoor zorgen dat afvallen in de overgang lastiger voelt.

Je lichaam verandert, en dat is heel normaal

De overgang is een natuurlijke fase in het leven van iedere vrouw. Tijdens deze periode verandert de aanmaak van vrouwelijke hormonen, waaronder oestrogeen. Deze veranderingen kunnen invloed hebben op je slaap, energieniveau, stemming en de manier waarop je lichaam vet opslaat.

Veel vrouwen merken dat hun gewicht toeneemt tijdens de overgang of dat afvallen lastiger wordt. Dat kan frustrerend zijn, zeker wanneer je het gevoel hebt dat je niets anders doet dan voorheen.

Maar je lichaam werkt niet tegen je. Het reageert op veranderingen die bij deze levensfase horen.

Waarom kom je tijdens de overgang sneller aan?

Er is niet één oorzaak voor gewichtstoename tijdens de overgang. Vaak spelen meerdere factoren een rol.

Je vetverdeling verandert

Door de daling van oestrogeen verandert de manier waarop je lichaam vet opslaat. Waar vet eerder misschien vooral op je heupen en bovenbenen zat, kan het zich nu meer rond je buik verzamelen. Je lichaamsvorm kan daardoor veranderen, ook als je gewicht niet veel stijgt.

Je verliest gemakkelijker spiermassa

Naarmate je ouder wordt, neemt je spiermassa geleidelijk af. Spieren gebruiken energie, ook wanneer je rust. Minder spiermassa kan bijdragen aan een lagere energiebehoefte. Als je blijft eten zoals je gewend was, kan dat op termijn een rol spelen bij gewichtstoename.

Je slaap en stress spelen mee

Nachtelijk zweten, opvliegers en onrustig slapen kunnen ervoor zorgen dat je overdag minder energie hebt. Misschien beweeg je daardoor minder of heb je meer behoefte aan snelle, energierijke voeding. Stress kan dit versterken en invloed hebben op je eetgedrag.

Je dagelijkse energiebehoefte verandert

Je hoeft niet ineens veel meer te eten om aan te komen. Een kleine verandering in hoeveel energie je verbruikt, kan op de lange termijn al verschil maken. Leeftijd, spiermassa, beweging, voeding en slaap spelen hierin allemaal een rol.

Voeding tijdens de overgang: feiten, fabels en veel vragen

Misschien heb je weleens gehoord dat je tijdens de overgang beter geen koolhydraten kunt eten. Of dat bepaalde supplementen, kruiden of speciale diëten helpen tegen opvliegers en gewichtstoename.

Maar wat is daarvan eigenlijk bewezen?

Het Radboudumc, Erasmus MC en de Hartstichting zijn in 2025 het MENOFOOD-project gestart om meer inzicht te krijgen in voeding tijdens de overgang. Veel vrouwen passen hun voedingspatroon aan om klachten te verminderen of gewichtstoename te voorkomen, terwijl specifieke, wetenschappelijk onderbouwde voedingsrichtlijnen voor deze levensfase nog ontbreken.

Het onderzoek moet helpen om ervaringen van vrouwen te combineren met wetenschappelijke kennis en zo betrouwbare, praktische voedingsadviezen te ontwikkelen.

Wat betekent dit voor jou?

Er bestaat geen bewezen wonderdieet dat voor iedere vrouw tijdens de overgang werkt. Ook is niet iedere populaire tip automatisch effectief. Wees daarom kritisch op beloftes over speciale overgangsdiëten, supplementen of voedingsmiddelen die je hormonen zouden herstellen of buikvet zouden laten verdwijnen.

Dat betekent niet dat voeding geen verschil maakt. Een gevarieerd en voedzaam voedingspatroon blijft een belangrijke basis voor je gezondheid, ook tijdens en na de overgang.

Afvallen tijdens de overgang: wat zegt de richtlijn?

De Nederlandse richtlijn voor overgewicht en obesitas bij volwassenen besteedt specifiek aandacht aan vrouwen in en na de overgang. De belangrijkste boodschap is geruststellend: je hebt geen speciaal overgangsdieet nodig om aan een gezonder gewicht te werken.

De basisadviezen zijn vergelijkbaar met die voor andere volwassenen met overgewicht of obesitas. Een gezond voedingspatroon en meer bewegen kunnen helpen om gewicht te verliezen en gezondheidswinst te behalen.

Wel is het belangrijk om realistische verwachtingen te hebben. Hoewel gewichtsverlies mogelijk is, is er onvoldoende onderzoek om te concluderen dat een leefstijlinterventie, een specifiek dieet of meer bewegen overgangsklachten zoals opvliegers en nachtzweten daadwerkelijk vermindert.

Gewichtsverlies kan dus waardevol zijn voor je gezondheid, ook als je overgangsklachten niet verdwijnen.

Afvallen na de overgang: wat helpt echt?

Het goede nieuws? Ook tijdens en na de overgang kun je werken aan een gezond gewicht. Je hoeft daarvoor niet direct een streng dieet te volgen of iedere dag intensief te sporten. Juist kleine, haalbare veranderingen kunnen veel opleveren.

Eet voldoende eiwitten

Eiwitten helpen je spieren te behouden, zeker in combinatie met spierversterkende oefeningen. Denk aan kwark, yoghurt, eieren, kip, vis, tofu of peulvruchten. Verdeel eiwitrijke producten over je maaltijden en kies vooral voeding die je lekker vindt.

Kies voor vezelrijke voeding

Groente, fruit, volkorenproducten en peulvruchten leveren vezels en andere belangrijke voedingsstoffen. Vezels ondersteunen je darmwerking en kunnen bijdragen aan een verzadigd gevoel. Combineer ze met eiwitrijke producten voor voedzame maaltijden waar je langer op vooruit kunt.

Vermijd crashdiëten

Misschien wil je het liefst zo snel mogelijk resultaat zien. Toch is een streng dieet waarbij je extreem weinig eet meestal moeilijk vol te houden. Bovendien kan fors gewichtsverlies gepaard gaan met verlies van spiermassa.

Kies liever voor veranderingen die passen bij jouw dagelijks leven. Regelmatige, voedzame maaltijden en een aanpak die je langere tijd kunt volhouden, helpen je om niet alleen aan je gewicht te werken, maar ook aandacht te houden voor je algehele gezondheid.

Blijf in beweging

Je hoeft geen fanatieke sporter te worden. Begin bijvoorbeeld met wandelen en voeg, als dat bij je past, spierversterkende oefeningen toe. Denk aan oefeningen met gewichten, elastieken of je eigen lichaamsgewicht.

Bewegen ondersteunt je conditie en spierkracht en kan bijdragen aan gewichtsverlies. Ook wanneer de weegschaal niet direct verandert, kan bewegen waardevol zijn voor je gezondheid en dagelijks functioneren.

Eet met aandacht voor je hartgezondheid

Tijdens en na de overgang is het belangrijk om verder te kijken dan alleen de weegschaal. Overgewicht kan het risico op onder andere hart- en vaatziekten en diabetes type 2 verhogen.

Kies daarom regelmatig voor groente, fruit, volkorenproducten, peulvruchten, noten en onverzadigde vetten, bijvoorbeeld uit olijfolie en vis. Beperk waar mogelijk de hoeveelheid sterk bewerkte producten, zout en verzadigde vetten.

Je hoeft niet alles in één keer te veranderen. Een paar gezonde gewoonten die je volhoudt, zijn waardevoller dan een streng voedingsschema waar je na enkele weken mee stopt.

Geef slaap en ontspanning aandacht

Goed slapen is niet altijd eenvoudig tijdens de overgang. Toch kan het helpen om een vast slaapritme aan te houden, overdag voldoende te bewegen en momenten van ontspanning in te plannen.

Blijven opvliegers of slaapproblemen je dagelijks leven beïnvloeden? Bespreek dit dan met je huisarts. Er zijn behandelmogelijkheden voor overgangsklachten. Een behandeling die klachten vermindert, betekent overigens niet automatisch dat je daardoor ook afvalt.

Kijk verder dan alleen de weegschaal

Je gewicht vertelt niet het hele verhaal. Ook je middelomtrek, conditie, spierkracht, energieniveau en hoe je je voelt, zijn belangrijk. Gezondheidswinst is mogelijk, ook als de weegschaal niet meteen verandert.

En hoe zit het met je gewicht na de menopauze?

Na de menopauze, die officieel wordt vastgesteld wanneer je twaalf maanden achter elkaar niet ongesteld bent geweest, blijven je hormoonspiegels op een ander niveau dan voorheen. Je hebt dan geen gebruikelijke maandelijkse cyclus meer.

Toch kunnen je gewicht en hoe je je voelt blijven schommelen. Dat komt bijvoorbeeld door veranderingen in de vochtbalans, voeding, beweging en slaap. Een hogere weging van de ene op de andere dag betekent dan ook niet automatisch dat je vet bent aangekomen.

Blijft je gewicht toenemen of maak je je zorgen over veranderingen in je lichaam? Dan kan het zinvol zijn om samen met een zorgprofessional te kijken naar mogelijke oorzaken en wat je kunt doen.

Wat als afvallen in de overgang niet lukt?

Soms voelt afvallen als een voortdurende strijd. Je hebt al verschillende diëten geprobeerd, let op je voeding en doet je best, maar het resultaat blijft uit. Dat kan ontmoedigend zijn.

Overgewicht is niet simpelweg een kwestie van te weinig wilskracht. Biologische factoren, slaap, stress, medicatie, leefomgeving en eerdere afvalpogingen kunnen allemaal een rol spelen.

Als afvallen niet lukt, kan begeleiding door een diëtist helpen om een aanpak te vinden die bij jouw situatie past. Samen kun je kijken naar je voedingspatroon, beweging, slaap en gewoonten, zonder dat je alles in één keer hoeft te veranderen.

Bij sommige mensen met obesitas kan, na een medische beoordeling, ook medicatie onderdeel zijn van de behandeling.

Lees ook: Afslankmedicatie: alleen veilig met medische begeleiding

Kan GLP-1-medicatie helpen bij afvallen in de overgang?

Voor sommige mensen met overgewicht of obesitas kan GLP-1-medicatie, zoals semaglutide of tirzepatide, een onderdeel zijn van de behandeling. Deze medicijnen beïnvloeden onder andere de eetlust en het verzadigingsgevoel. Hierdoor kun je minder honger ervaren en sneller een vol gevoel hebben. Dat kan ondersteunen bij het aanpassen van je voedingspatroon en het bereiken van gewichtsverlies.

Medicatie is geen wondermiddel en vervangt een gezonde leefstijl niet. Voldoende en voedzame voeding, behoud van spiermassa, beweging en aandacht voor slaap blijven belangrijk, juist tijdens en na de overgang.

Of medicatie passend is, hangt af van je gezondheid en persoonlijke situatie. Een arts kan samen met je beoordelen welke mogelijkheden er zijn. Met passende medische begeleiding en ondersteuning bij leefstijlveranderingen kun je werken aan een aanpak die niet alleen gericht is op gewichtsverlies, maar ook op je gezondheid op de lange termijn.

Lees ook: Waarom eiwitten essentieel zijn bij GLP-1-medicatie

Je hoeft het niet alleen te doen

De overgang kan een periode zijn waarin je je lichaam opnieuw moet leren kennen. Misschien zit je kleding anders, heb je minder energie of lukt het niet meer op dezelfde manier om je gewicht te beheersen. Dat kan onzekerheid of frustratie met zich meebrengen.

Weet dat je hierin niet alleen bent. Je hoeft jezelf niet te vergelijken met hoe je lichaam tien of twintig jaar geleden reageerde. Je lichaam verandert, en het is helemaal niet vreemd als je opnieuw moet ontdekken wat voor jou werkt.

Gun jezelf de tijd om kleine stappen te zetten. Misschien begin je met wat vaker wandelen, kies je voor voedzamere maaltijden of vraag je hulp wanneer je er zelf niet uitkomt. Het hoeft niet allemaal tegelijk en het hoeft zeker niet perfect.

Je verdient een aanpak die bij jou past, waarbij niet alleen de weegschaal telt, maar ook hoe je je voelt en hoe je voor jezelf zorgt. Met de juiste ondersteuning kun je ook tijdens en na de overgang werken aan een gezonder gewicht en meer vertrouwen in je lichaam.

Bij Aevita geloven we dat je er niet alleen voor hoeft te staan. Met persoonlijke begeleiding, aandacht voor je leefstijl en waar passend medische ondersteuning kun je stap voor stap werken aan een aanpak die bij jouw leven past.

Wees lief voor jezelf. Iedere stap in de goede richting telt.

Lees ook: Persoonlijke begeleiding bij Aevita

Over de auteur

Redactie Aevita

Auteur bij Aevita

schrijft regelmatig artikelen voor de Aevita Kennisgids.

✉